Đinh Hùng: Mối tình hoa sen trắng

Đinh Hùng là nhà thơ Việt Nam nổi tiếng thời tiền chiến, được biết đến với giọng thơ lãng mạn, huyền ảo và đậm chất liêu trai. Ai đã biết đến Đinh Hùng, đã đọc và hiểu được thơ ông thì khó lòng mà dứt ra được. Bài viết này sẽ khám phá một vài khía cạnh làm nên chất thơ Đinh Hùng, cũng như câu chuyện về mối tình sâu đậm với nàng thơ tên Liên đã ám ảnh thi sĩ cho đến phút lìa đời.

Nhà thơ của khăn tang

Đinh Hùng xuất thân từ làng Phượng Dực, tỉnh Hà Đông (nay thuộc huyện Phú Xuyên, Hà Nội) nhưng phần lớn cuộc đời ông gắn bó mật thiết với Hà Nội. Chỉ trong hơn mười năm đầu đời, Đinh Hùng đã trải qua ba lần đeo khăn tang những người thân thuộc (là cha và hai chị ruột). Những đám tang ma buổi thiếu thời đó dường như đã ảnh hưởng không nhỏ đến nhận thức của nhà thơ về thế giới, một nơi mà hạnh phúc là không bền lâu và chia lìa là một điều bắt buộc.

Có lẽ những ám ảnh đó đã tạo cho Đinh Hùng một giọng thơ rất riêng trên thi đàn. Không sầu điên, ưu loạn như tiếng khóc của Hàn Mặc Tử, không đam mê, si ái như tiếng hát của Xuân Diệu. Đinh Hùng viết như một lãng tử, dù đủ trầm tư về đời nhưng vẫn không thôi lay động trước tình yêu và nhan sắc, đôi khi đầy chán ghét mà cũng lắm lúc say sưa.

Mối tình đầu của ông là mối tình đơn phương và cũng từ đây mà sự nghiệp thi sĩ của Đinh Hùng đã bắt đầu nảy nở:

Có chàng mang lòng thương
Đi dạo muôn con đường
Một hôm dừng trước mộng
Yêu nàng tên Tần Hương

Tần Hương – Đinh Hùng

Nhưng mối tình đơn phương ấy thi sĩ xem như một giấc mộng phù du. Mối tình thật sự sâu đậm và ám ảnh đeo đẳng nhà thơ cho đến lúc “nằm trong đất lạnh” chính là nàng thơ tên là Liên.

Mối tình hoa sen trắng

Nàng Liên đến với Đinh Hùng như một nàng thơ mà bất kỳ thi sĩ nào cũng ao ước: huyền ảo và đầy quyền năng. Sức quyến rũ của Liên dần dần thống lĩnh linh hồn Đinh Hùng, mọi câu thơ chàng viết ra, mọi dấu chấm, dấu phẩy chàng đặt như đều phảng phất một khóe mắt, đuôi mày mê say. Nàng Liên xuất hiện cũng đánh dấu sự nghiệp của Đinh Hùng có những bước thăng hoa lớn. Từ đây bút lực chàng như có một nguồn sinh khí dồi dào luôn luôn ào ạt tuôn chảy vào những áng thi ca.

Say sưa với tình yêu, Đinh Hùng viết: 

Người đẹp ngày xưa tên giống hoa,
Mùa xuân cây cỏ biếc quanh nhà.
Thùy hương phảng phất sen đầu hạ,
Lén bước trang đài tới gặp ta.

Liên tưởng – Đinh Hùng

Mừng rỡ khi gặp gỡ, thi sĩ lại đề thơ:

Bài thơ hạnh ngộ đã trao tay,
Ôi mộng nào hơn giấc mộng này?
Mùi phấn em thơm mùi hạ cũ,
Nửa như hoài vọng, nửa như say

Bài ca hạnh ngộ – Đinh Hùng

Hay trong lúc tiễn biệt nhau, chàng thơ đã xuống bút rằng: 

Sương xuống nhiều thêm, thôi biệt ly!
Nhìn em lần cuối, tiễn em về
Mưa buồn nỡ để đường thu lạnh?

– Đây áo quàng vai, em hãy che

Gặp nhau lần cuối – Đinh Hùng

Từ lúc gặp Liên, nàng đã ban cho chàng món quà cao quý nhất của tình yêu, của đam mê thi sĩ: vần thơ của Đinh Hùng cuối cùng đã có một linh hồn. Và rồi có lẽ Tử Thần đã không bao giờ buông bỏ cho nhà thơ, Liên ra đi trong độ tuổi còn xuân sắc do căn bệnh phổi ác nghiệt. Chỉ trong vòng mười năm, Đinh Hùng liên tiếp trải qua đám tang của những người thân thuộc và đỉnh điểm là sự ra đi của người tình – nàng thơ mang tên Liên. 

Sau khi người yêu qua đời, chịu cú sốc quá lớn, Đinh Hùng bỏ học và lang thang khắp xứ. Từ đó, những vần thơ tình tự, êm ái dần trở nên si dại. Đôi tay người nghệ sĩ từng kéo đàn vĩ cầm giờ đây chỉ vút lên được những âm thanh gay gắt, đau đớn đến tê tái. 

Bút pháp nhà thơ đã đổi màu, một màu đỏ của máu và màu đen của cái chết:

Trời cuối thu rồi – Em ở đâu?
Nằm bên đất lạnh chắc em sầu?
Thu ơi! Đánh thức hồn ma dậy,
Ta muốn vào thăm nấm mộ sâu

Gửi người dưới mộ – Đinh Hùng

Những nét thơ “loạn” của Đinh Hùng cũng bắt đầu xuất hiện từ đây. Sau khi chịu quá nhiều đau đớn, để tiếp tục sống, để giữ lấy hy vọng về ngày mai, thi sĩ bắt đầu đi sâu hơn vào thế giới tâm linh để chàng có thể vin vào đó mà tin rằng Liên vẫn mãi ở bên chàng, chỉ là dưới một dạng thức khác. Từ đây, những nấm mộ mọc lên, những linh hồn lảng đảng, những tiền kiếp, những anh linh phơ phất đã tràn ngập vần thơ Đinh Hùng.

Sau khi mất Liên, đi đâu Đinh Hùng cũng cầm theo một bức ảnh của nàng và chàng đã có lần nói về điều đó trong một bức thư:

Đó là di vật cuối cùng của Liên, sự được nhìn thấy duy nhất còn lại của người nằm dưới mộ. Liên mất rồi nhưng tôi vẫn không chịu tin như vậy. Không. Nghìn lần không. Cái chết của hoa và ánh sáng, ngày và mặt trời, nơi tôi vĩnh viễn hoài nghi và phủ nhận. Bởi tôi vẫn ghen tuông ghê gớm như khi nàng còn sống. Tấm hình đặt trên mặt bàn dạy học, tôi úp sấp tấm hình xuống cho ngoài tôi, không một kẻ thứ hai nào được nhìn thấy mặt trời…

Đinh Hùng

Nỗi đau đớn đó đã trở thành vết sẹo tâm lý không thể nào mờ vết trong linh hồn nhà thơ, trong mê sảng Đinh Hùng thốt lên: 

Qua xứ ma sầu, ta mất trí, 
Thiêu đi tập sách vẽ hoa nguyền!
Trời ơi! Trời ơi! Làn tử khí!
Lạc lõng hương thầm đóa Bạch Liên

cầu hồn – Đinh Hùng

Nhưng khi những đau khổ đầu tiên qua đi, Đinh Hùng nào đâu đã dễ quên đi người tình của cuộc đời mình. Từ đây đánh dấu thêm một bước ngoặt mới trong thơ chàng. Những bài thơ mang tinh thần chiêu niệm, cầu hồn, du kiếp ra đời. Người tình nhân Liên bây giờ đã hóa ra thêm hàng vạn cái tên, có khi là Kỳ Nữ, Thần Nữ lại có khi là Ý Liên, Diệu Liên, Sầu Hoài Thương Nữ,… Cũng có khi nàng được nâng lên làm nữ hoàng ngự trên “ngai thờ nữ sắc” nhưng cũng có khi là một hồn ma vất vưởng lang thang nơi huyệt lạnh.

Khi đọc thơ Đinh Hùng giai đoạn này, ta cứ tưởng chàng có rất nhiều nàng thơ. Nhưng không. Chàng chỉ có một nàng Liên duy nhất. Mà nàng Liên duy nhất đó về sau đã phái sinh ra biết bao nhiêu nàng thơ khác xuất hiện trong các tác phẩm của Đinh Hùng. Có thể nói trong giới thi ca, hiếm có thi sĩ nào chung tình và đau khổ như anh. 

Ám ảnh về tình nhân, Đinh Hùng dường như có thể nghe thấy tiếng gọi của nàng ở trong sương lạnh:

Chao ôi! Mỗi cánh sương run rẩy
Nghe cũng âm vang giọng nói người

Trái tim hồng ngọc – Đinh Hùng

Những khi nhớ người yêu, chàng đã “thoát xác” đi tìm người:

Hỡi hồn tuyết trinh!
Hỡi người tuyết trinh!
Mê em, ta thoát thân hình
Nhập hồn cây cỏ, đa tình mỗi đêm…

Gửi người dưới mộ – Đinh Hùng

Vì nàng thơ ra đi quá sớm khiến càng về sau, mỗi lần Đinh Hùng nhớ đến Liên thì dung nhan nàng cứ mờ mịt dần đi, do đó nhà thơ đã liên tiếp phủ thêm lên gương mặt trong ký ức ấy những lớp phấn son nghệ thuật. Để rồi tạo ra được những vần thơ, vẽ ra được một gương mặt kỳ nữ mà đến bây giờ vẫn chưa ai thấy được đẹp đẽ và lộng lẫy dường ấy:

Hồn phách thanh tuyền dáng ảo hương,
Bâng khuâng thần chủ lạ thiên đường.
Gợn trong nhân ảnh màu hư cấu,
Lạc thổ hồng lên tuổi thái dương.

Thức ngủ huyền vi, điềm ngọc sáng,
Lửa đâu hoài niệm Đất phong vương?
Hiện thân động mái chèo kim cổ,
Nửa mặt phù sinh nép hậu trường.

Lạc hồn ca – Đinh Hùng

Như không ngoài dự đoán của những người xung quanh, cuộc đời phong vận, lãng tử của Đinh Hùng kết thúc ngắn ngủi khi nhà thơ mới chỉ 48 tuổi. Đó là 48 năm của một cuộc đời cô độc, của ám ảnh với thơ ca và tình yêu. Có lẽ thế giới này đã đối xử quá bất công bằng với nhà thơ, khiến cho từ lâu thi sĩ đã xem Tử Thần là bạn cố tri. Đến vần thơ cuối đời trong những ngày hơi thở còn lay lắt nơi giường bệnh Đinh Hùng vẫn tỏ ra vô cùng thanh thản:

“Ngát một vườn thơm nhạc cảm hoài,
Lâng lâng hồn tưởng thoát trần ai.
Chia đôi thân xác tiên liền tục,
Nghe lắng tiền thân trở gót hài.

Đinh Hùng

Để rồi mãi về sau, câu chuyện tình của ông và nàng Liên (hay linh hồn nàng) đã trở thành một giai thoại bất hủ trong giới văn chương, ám ảnh và day dứt thêm không biết bao nhiêu đời nghệ sĩ về một nhà thơ, về một cuộc đời toàn là màu trắng của khăn tang, của một đóa Bạch Liên sớm nở chóng tàn, của một người nghệ sĩ như đến từ cõi khác xa xôi.