Bắt trẻ đồng xanh: Đi qua khủng hoảng tuổi trưởng thành

Tiểu thuyết “Bắt trẻ đồng xanh” của J.D. Salinger là một trong những tác phẩm văn học Mỹ nổi tiếng trên toàn thế giới dù không thể phủ nhận rằng hành trình cuốn tiểu thuyết này đến với độc giả chẳng hề suôn sẻ. Do ngôn từ thô tục và đề cập đến những vấn đề nhạy cảm, cuốn sách từng bị kiểm duyệt gắt gao và cấm lưu hành tại một số trường học. Thậm chí, năm 1960, một giáo viên người Mỹ đã bị sa thải vì giới thiệu cuốn tiểu thuyết này trên lớp.

Phải trải qua nhiều năm, “Bắt trẻ đồng xanh” mới thực sự được công nhận với những giá trị mà nó mang lại. Trong tác phẩm, Salinger đã khắc họa thành công những tâm tư và nỗi niềm về khủng hoảng hiện sinh mà người trẻ phải đối mặt. Nhân vật Holden chính là biểu tượng cho sự lạc lõng, cô đơn và khát khao tìm kiếm bản thân trong một thế giới đầy biến động. Dõi theo hành trình của nhân vật, độc giả đã có cơ hội nhìn nhận và thấu hiểu hơn những cảm xúc phức tạp ấy; từ đó, nhận thức rõ vai trò của giáo dục và xã hội trong việc định hướng cũng như hỗ trợ những bạn trẻ như Holden.

Khi người trẻ lạc lối

Tác phẩm “Bắt trẻ đồng xanh” được kể ở ngôi thứ nhất, lấy góc nhìn của Holden Caulfield, nhân vật chính mới chỉ 16 tuổi. Đó là cậu thanh niên bị đuổi khỏi trường nội trú đến lần thứ tư. Trước khi quay về nhà, Holden quyết định lang thang tới New York, nơi cậu tiếp tục gặp gỡ nhiều người và trải qua nhiều tình huống khác nhau.

Bề ngoài, Holden Caulfield thể hiện mình là một thiếu niên nổi loạn, ngỗ nghịch và sống thiếu mục đích. Cậu chửi thề thường xuyên, sử dụng các từ ngữ tiêu cực khi nói chuyện. Thậm chí, cậu bị đánh trượt tới bốn trên tổng năm môn trong một học kỳ. Dù là lần thứ tư bị đuổi khỏi trường, Holden vẫn tỏ ra thờ ơ và không mấy quan tâm:

“Cậu có băn khoăn gì cụ thể vì phải rời Pencey không?”

“Ồ cũng có. Chắc vậy. Nhưng không nhiều lắm. Dù gì thì cũng chưa. Tôi chắc chuyện đó chưa thấm vào người tôi. Phải hơi lâu một chút mới thấm vào người tôi được, cái gì cũng vậy. Bây giờ tôi chỉ nghĩ tới việc đi về nhà thứ Tư này. Tôi quả là một thằng ngu ngốc.”

Bắt trẻ đồng xanh – Jerome David Salinger

Không chỉ vậy, Holden còn thể hiện sự bất tuân và không e sợ nguy hiểm. Cậu tự do lang thang khắp nơi một mình: rời trường trong đêm tối, tha thẩn qua khách sạn và đến câu lạc bộ nhạc. Cậu hút thuốc lá, thậm chí khai gian tuổi để gọi rượu và chấp nhận được giới thiệu một cô gái điếm.

Tuy nhiên, sự nổi loạn và thái độ bất cần của Holden dường như chỉ là cách cậu che giấu những tổn thương và thất vọng sâu bên trong. Dưới lớp vỏ cứng rắn, Holden vẫn là một cậu bé nhạy cảm và chân thành. Để ý một chút sẽ thấy Holden quan tâm tới mọi người xung quanh, kể cả những người xa lạ. Cậu muốn trở thành “người bắt trẻ đồng xanh” để ngăn những em bé rơi xuống vực thẳm của sự trưởng thành. Cậu tò mò về thế giới xung quanh, thường xuyên hỏi mọi người về chuyện những con vịt sẽ đi đâu vào mùa đông. Cậu tìm đến người thầy, người bạn và cô em gái Phoebe – những mối quan hệ quan trọng với khao khát tìm ra sợi dây kết nối.

Thật không may, thiếu đi sự thấu hiểu và hỗ trợ kịp thời đã khiến Holden rơi vào tận cùng của cô đơn và mất phương hướng. Những giọt nước mắt thể hiện khía cạnh nhạy cảm và dễ bị tổn thương của cậu thanh niên 16 tuổi:

Cuối cùng, tôi đã tụt xuống khỏi lò sưởi và ra phòng để mũ áo, tôi khóc. Tôi cũng không hiểu vì sao nữa, nhưng tôi cứ khóc. Có lẽ vì tôi cảm thấy buồn bã cô đơn thối ruột.

Bắt trẻ đồng xanh – Jerome David Salinger

Những giọt nước mắt của Holden dường như không chỉ là nỗi đau riêng của cậu, đó còn là tiếng lòng của bao tâm hồn đồng điệu. Bởi lẽ, ai trong chúng ta cũng đã từng trải qua cảm giác cô đơn, lạc lõng, thậm chí mất phương hướng. Và Salinger đã khéo léo gợi mở những vấn đề tâm lý phổ quát, khiến người đọc như tìm thấy chính mình trong hành trình của nhân vật. Holden Caulfield là hình ảnh phản ánh những bất an sâu thẳm trong lòng mỗi con người.

Bức tranh xã hội phức tạp

Vậy lỗi lầm có phải hoàn toàn thuộc về cậu thanh niên 16 tuổi nổi loạn, thiếu suy nghĩ và quá bi quan? Thực tế cho thấy, Holden từng thổ lộ: “Ở bên một thằng rất thối như thế, như mọi khi tôi sẽ cư xử rất thối”. Điều này minh chứng Holden cũng có những nguyên tắc và biết suy nghĩ. Cậu chỉ phản ứng tiêu cực và cư xử lố bịch với những điều và những người cậu cho là “thối” – một cách nói châm biếm dí dỏm. 

Như vậy, hành động nổi loạn của Holden là tín hiệu báo động cho những bất ổn trong thế giới bên ngoài. Điều này hoàn toàn đúng. Và “Bắt trẻ đồng xanh” đã phơi bày một bức tranh sống động về những vấn đề phức tạp ngoài kia.

Trước hết, J.D Salinger đã mô tả những mâu thuẫn gay gắt giữa giá trị được rao giảng tại trường học với những bất cập thực tế còn tồn đọng. Điển hình là trường Pencey, nơi chuẩn mực đạo đức được kỳ vọng cao nhất, lại là nơi người ta dễ tìm thấy những điều trái ngược nhất.

Pencey có đầy kẻ cắp. Có nhiều thằng xuất thân từ những gia đình giàu có, nhưng vẫn có nhiều kẻ cắp như thường. Một trường có học phí đắt đỏ chừng nào thì lại có nhiều kẻ cắp chừng ấy. 

Bắt trẻ đồng xanh – Jerome David Salinger

Hiệu trưởng Haas tại ngôi trường cũ càng không phải ngoại lệ. Dường như, ông chỉ chạy theo những giá trị hời hợt bên ngoài: 

Vào những ngày Chủ nhật chẳng hạn, lão Haas đi bắt tay phụ huynh của từng đứa khi họ lái xe đến trường. Lão ngọt như mía lùi. Trừ phi thẳng nào có phụ huynh quê mùa, ngớ ngẩn. Bạn phải thấy cách ổng đối đãi với cha mẹ thằng bạn cùng phòng với tôi. Nghĩa là nếu mẹ thằng nào hơi quá mập bay thật thà cục mịch chẳng hạn, hay nếu cha thằng nào thắng bộ đồ vai rộng thùng thình và mang giày tôi tàn quê kệch chẳng hạn, thì ông già Haas sẽ chỉ bắt tay mà thôi và cười một nụ cười rất là bộ tịch rồi đến nói chuyện có đến nửa giờ với phụ huynh một thằng khác.

Bắt trẻ đồng xanh – Jerome David Salinger

Không dừng lại ở đó, những người thầy mà Holden vốn tin tưởng trước đây cũng không thể níu cậu được. Trong khi thầy Spencer bệnh tật, nghiêm khắc và thiếu tinh tế; thì thầy Antolini lại rao giảng những điều quá cao siêu và hàn lâm. Đáng lo ngại, thầy giáo Antolini còn có những hành vi đáng ngờ khi vuốt tóc Holden trong đêm – một điều khiến cậu vô cùng khó chịu và sợ hãi: “Cái thứ chuyện như thế đã xảy đến cho tôi chừng hai chục lần từ khi tôi còn nhỏ. Thật tôi không thể chịu được”. Hành vi này không chỉ là biểu hiện của sự quấy rối mà còn vi phạm nghiêm trọng đạo đức trong nhà trường – nơi đáng ra con người phải được bảo vệ an toàn và trong sạch nhất.

Con người ngày càng trở nên vô cảm; thậm chí, họ còn lừa tiền của một cậu nhóc 16 tuổi. Cụ thể, Holden đồng ý thuê một cô gái điếm để trò chuyện cho bớt cô đơn. Dù đã thỏa thuận giá cả trước, nhưng sau đó, cô gái điếm Sunny và người môi giới của cô, Maurice, lại yêu cầu thêm tiền. Khi Holden từ chối, cậu bị Maurice đánh vào bụng và cướp tiền.

Chủ đề liên quan đến đồng tiền tiếp tục được nhắc đến thông qua câu chuyện về chiếc vali. Đó là một góc nhìn ngây thơ nhưng đầy suy ngẫm xuất phát từ việc Holden có vali đắt tiền, trong khi bạn cùng phòng, Dick Slagle, thì không. Câu chuyện bắt đầu:

Nó luôn luôn nói xấu về những chiếc vali của tôi, chẳng hạn. Nó cứ bảo chúng quá mới và trưởng giả. Đấy là cái tiếng thổ tả nó hay dùng. Nó học được tiếng ấy ở đâu đó hay nghe người nào nói. Mọi thứ tôi có đều trưởng giả bỏ mẹ. Cả đến cây bút của tôi cũng trưởng giả. Nó mượn bút của tôi suốt đời, nhưng vẫn cứ trưởng giả như thường. Chúng tôi chỉ ở chung hai tháng. Đoạn cả hai đều xin đổi phòng. Điều buồn cười là tôi hơi nhớ nó sau khi dọn đi, bởi vì nó có óc khôi hài bỏ mẹ, và đôi khi chúng tôi cũng vui đáo để. Tôi không ngạc nhiên nếu nó cũng nhớ tôi. Ban đầu nó chỉ đùa khi gọi đồ dùng của tôi là trưởng giả, và tôi cũng không thèm chấp – chuyện ấy có buồn cười, quả vậy. Nhưng sau một thời gian, bạn có thể thấy không phải nó nói đùa nữa. Sự thật là, thật vô cùng khó khăn để ở cùng phòng với thằng khác nếu vali của bạn tốt hơn vali của nó nhiều – nếu vali bạn là hàng xịn còn nó thì không.

Bắt trẻ đồng xanh – Jerome David Salinger

Có lẽ, nhân vật Dick Slagle đã bị ám ảnh với sự giàu có và vẻ bề ngoài. Khao khát ấy lớn đến mức cậu giả vờ những vật dụng sang trọng của người khác là của mình. Sự theo đuổi vô tận này phản ánh một thực tế xã hội nơi mà giá trị vật chất được đánh giá cao hơn giá trị cá nhân và phẩm chất con người.

Điều này còn cho thấy sự bất an và khao khát được công nhận của cậu bạn Dick Slagle. Việc cậu ta sử dụng từ “trưởng giả” một cách mỉa mai lại càng nhấn mạnh sự mâu thuẫn trong suy nghĩ. Cậu vừa khao khát sự giàu có nhưng lại cảm thấy khó chịu với những biểu hiện của nó. Sau này Holden cũng đã phải cảm thán: “Khốn nạn. Tiền, rốt cuộc thì nó luôn làm cho bạn đau khổ”.

Đi tìm sợi dây kết nối

Vậy làm sao để đối mặt với những điều ấy? Chắc chắn, giải pháp không nằm ở việc chìm đắm trong khó khăn hay buông xuôi những con người ấy. Chúng ta cần phải tạo ra môi trường để người trẻ hòa nhập vào xã hội, giảm bớt cảm giác cô đơn và tìm ra con đường riêng của mình.

Điều này được thể hiện rõ nét qua tình cảm gia đình trong “Bắt trẻ đồng xanh”. Sự quan tâm và tình cảm chân thành của Phoebe dành cho anh trai là ngọn hải đăng giữa biển khơi bão táp, là biểu tượng của sự thuần khiết và hy vọng – những điều mà Holden khao khát giữa một thế giới giả dối và vô cảm.

Phoebe không nói gì, nhưng em đang lắng nghe. Nhìn sau gáy em tôi cũng biết được em đang lắng nghe. Em luôn luôn lắng nghe khi bạn nói với em điều gì.

Bắt trẻ đồng xanh – Jerome David Salinger

Lần cuối Holden rơi nước mắt trong câu chuyện là khi ở bên cạnh cô em gái Phoebe. Chỉ khi cảm nhận được sự lắng nghe và thấu hiểu từ Phoebe, mọi cảm xúc âm thầm chôn kín trong lòng Holden mới vỡ òa ra, trôi theo làn nước mắt:

Đoạn bỗng dưng tôi khóc nấc. Tôi không dừng được. Tôi cố đừng để ai nghe, nhưng vẫn là tôi khóc. Tôi làm em Phoebe sợ trối chết khi tôi khởi sự khóc, và em đến cố dỗ tôi, nhưng một khi bạn đã khỏi sự thì rất khó dừng trong nháy mắt. Tôi vẫn còn ngồi trên mép giường, và em Phoebe quàng tay qua cổ tôi. Và tôi cũng quàng tay qua cổ em, nhưng mãi một lúc lâu tôi không nín khóc được. Tôi tưởng như sắp nấc nghẹn đến chết hay gì ấy. Ối giời, tôi làm em Phoebe kinh hãi bỏ mẹ. Cái cửa sổ mắc dịch lại mở, và tôi có thể nghe em run vì em chỉ mặc đồ ngủ. Tôi cố bảo em vào giường lại, nhưng em nhất định không chịu. Cuối cùng tôi hết khóc. Nhưng rất lâu.

Bắt trẻ đồng xanh – Jerome David Salinger

Khoảnh khắc này không chỉ là sự giải thoát cảm xúc của Holden, mà còn là minh chứng cho vai trò quan trọng của tình cảm gia đình trong việc chữa lành và đem lại hy vọng. Sự kiên trì và tình yêu thương của Phoebe đã giúp Holden tìm lại đôi chút cân bằng trong một thế giới đầy hỗn loạn. 

“Bắt trẻ đồng xanh” thực sự là một thông điệp mạnh mẽ về sự bao dung và thấu hiểu từ hai phía. Đối với những người xung quanh, biết lắng nghe và thấu cảm là cốt yếu để giúp đỡ những tâm hồn đang lạc lối. Còn với những người như Holden, việc dũng cảm mở lòng, thừa nhận sự yếu đuối và kêu gọi trợ giúp là con đường dẫn họ đến sức mạnh nội tâm và năng lượng vượt qua gian khăn.

Chính sự thấu hiểu và hỗ trợ lẫn nhau là chìa khóa để chúng ta thấy bình yên và hy vọng cuộc sống. Đó là giá trị nhân văn sâu sắc mà “Bắt trẻ đồng xanh” mang lại. Cuốn sách này, bởi vậy, dù ở độ tuổi đôi mươi hay trưởng thành, người đọc đều có thể rút ra những bài học quý báu và những giá trị mới lạ cho riêng mình.